TELSİZCİLİĞİN DİLİ (MORS)

MORS ALFABESİ ve TARİHİ

Modern Uluslararası Mors Kodu, 1848 yılında Alman Friedrich Clemens Gerke tarafından geliştirildi. Bu sistem, ilk kez Hamburg ile Cuxhaven arasındaki telgraf hattında kullanıldı.
1865 yılına kadar çeşitli küçük değişikliklerden geçti ve aynı yıl Paris’te düzenlenen Uluslararası Telgraf Konferansı’nda resmi olarak Uluslararası Mors Kodu olarak kabul edildi.

Bu kod halen yürürlükte olup, ITU (Uluslararası Telekomünikasyon Birliği) tarafından standart haline getirilmiştir.
Mors kodu gönderiminde kullanılan modülasyon türü CW (Continuous Wave – Sürekli Dalga) olarak adlandırılır. Amatör telsizciler arasında CW ifadesi, genellikle doğrudan “Mors” anlamında da kullanılır.

MORS KODU NASIL ÇALIŞIR?

Basitçe ifade etmek gerekirse Mors alfabesi, iki farklı sinyalin —kısa (●) ve uzun (▬)— belirli kombinasyonlarla harfleri, sayıları veya noktalama işaretlerini temsil ettiği bir haberleşme dilidir.

Noktalar (●) kısa sinyalleri,
Çizgiler (▬) ise uzun sinyalleri temsil eder.

Bu sinyaller çeşitli yollarla iletilebilir:

Radyo sinyallerinin açılıp kapatılmasıyla,
Telegraf tellerinden geçen elektrik akımıyla,
Mekanik düzeneklerle,
Ya da görsel yollarla (örneğin bir ışığın yanıp sönmesiyle).

Bu çok yönlülük, Mors kodunu hem karada hem denizde hem de uzay görevlerinde bile kullanılabilir hale getirmiştir.
Örneğin, uzay istasyonlarında astronotlar acil durumlarda ışık sinyalleriyle Mors mesajları iletebilir.

MORS KODLARI

Mors kodunda her harf, rakam ve işaretin kendine özgü bir kısa-uzun kombinasyonu vardır.
Örneğin:

A: ● ▬
B: ▬ ● ● ●
C: ▬ ● ▬ ●
1: ● ▬ ▬ ▬ ▬
0: ▬ ▬ ▬ ▬ ▬

Bu semboller zamanlama esasına göre ayrılır:

Bir noktanın süresi 1 birim,
Bir çizginin süresi 3 birim,
Harf içi aralık 1 birim,
Harfler arası boşluk 3 birim,
Kelimeler arası boşluk ise 7 birimdir.

Bu zamanlama standardı sayesinde, farklı dillerde bile Mors mesajları aynı ritmik düzen ile anlaşılabilir.

MORS KULLANMANIN AVANTAJLARI

Mors kodu, özellikle radyo iletişiminde birçok avantaja sahiptir:

Basit donanım yeterlidir: Sesli iletişim kadar karmaşık sistemlere gerek yoktur.
Zayıf sinyalde bile etkilidir: Gürültülü veya zayıf sinyal ortamlarında dahi anlaşılır mesajlar gönderilebilir.
Düşük bant genişliği kullanır: Örneğin sesli iletişim 2400 Hz bant genişliği gerektirirken, Mors sadece 100–150 Hz ile iletilebilir.
Uzun mesafe performansı yüksektir: Daha düşük güçle daha uzun mesafelere ulaşmak mümkündür.
Eğitim ve disiplin sağlar: Mors kullanımı operatörlerde dikkat, sabır ve koordinasyon becerilerini geliştirir.

Amatör telsizcilikte Mors alfabesi ile birlikte Q kodları da sıkça kullanılır. Q kodları, uzun mesajları kısaltarak daha hızlı iletişim sağlar. Örneğin:

QTH: Konumum,
QRM: Parazit var,
QSO: Görüşme anlamına gelir.

Mors, aynı zamanda yazılı mesajlaşmadan da hızlıdır. 1990’lı yıllarda bazı cep telefonları bile Mors uyumlu titreşim veya ışık sistemiyle donatılmıştı.

📜 Tarihi Not:
1991’de ABD’de amatör telsiz lisansı alabilmek için dakikada en az 5 kelimeyi Mors ile alıp gönderebilmek gerekiyordu.
2000’e kadar “Extra Class” seviyesi için bu hız 20 kelime/dakika seviyesindeydi.
2005 itibarıyla bu şart 5 kelimeye indirildi ve 2003 Dünya Radyo İletişimcileri Konferansı kararıyla, Mors bilmek artık amatör telsiz lisansı için zorunlu olmaktan çıkarıldı.

ACİL DURUM HABERLEŞMESİ ve SOS

Mors kodunun belki de en ünlü mesajı SOS’tur.
Uluslararası acil durum çağrısı olarak bilinen bu mesaj, şu şekilde iletilir:

● ● ● ▬ ▬ ▬ ● ● ●
(Yani 3 kısa, 3 uzun, 3 kısa)

Bu mesaj sesli, görsel veya mekanik yollarla gönderilebilir.
Örneğin:

Radyo vericisini açıp kapatarak,
El fenerini yakıp söndürerek,
Duvara üç kısa, üç uzun, üç kısa vuruş yaparak,
Hatta göz kapaklarını ritmik biçimde kullanarak bile.

📡 İlginç Bilgi:
SOS’tan önce kullanılan uluslararası acil durum çağrısı CQD idi.
1912’deki Titanic kazasında operatör Jack Phillips, hem “CQD” hem de “SOS” çağrısını kullanarak tarihe geçti.

SONUÇ

Mors alfabesi, insanlık tarihinin en dayanıklı ve evrensel iletişim biçimlerinden biridir.
Basit yapısına rağmen, teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, acil durumlarda hâlâ en güvenilir iletişim yöntemlerinden biri olmaya devam etmektedir.

Amatör telsizciler için Mors sadece bir haberleşme biçimi değil, aynı zamanda bir disiplin, sabır ve ustalık sanatıdır.

TA4JEO - Telsizciliğin Dili Üzerine...