AMATÖR RADYO ve AMATÖR TELSİZCİ

MENFAAT GÖZETMEYEN UZMANLAR

Amatör radyo hobisi, dünya genelinde organize olmuş amatör telsizciler tarafından hiçbir menfaat gözetmeksizin, kendilerine tahsis edilmiş frekans bantlarında yürütülen bir hobi faaliyetidir. Amatör telsizciler “radyo amatörü”, “ham” veya “amatör telsizci” olarak anılır.

Amatör telsizcilik; ticari olmayan mesaj alışverişi, kablosuz deneyler, kendi kendine eğitim, özel eğlence, radyo sporu, yarışmalar ve acil durum iletişimi amacıyla radyo frekans spektrumunun kullanılmasıdır.

KELİME SEÇİMİNDEKİ HATA

“Amatör” kelimesi Fransızca kökenlidir ve “profession” (meslek) kelimesinin zıttıdır. “Profession”, işten para kazanan anlamındaki “profesyonel” sözcüğünün köküdür.
“Amatör” terimi, tamamen kişisel amaçla ve maddi çıkar gözetmeksizin radyoelektrik uygulamalarıyla ilgilenen, yetkili bir kişiyi ticari yayıncılıktan, kamu güvenliğinden (örneğin polis ve itfaiye) veya profesyonel iki yönlü radyo hizmetlerinden (örneğin denizcilik, havacılık, taksi haberleşmesi gibi) ayırmak için kullanılır.

Ne yazık ki Türkçede “amatör” kelimesi halkın zihninde “giriş seviyesinde”, “az para kazanan” veya “işi az bilen” anlamlarında yanlış bir çağrışım uyandırmaktadır. Bunun en büyük sebebi, halkın bu kelimeyle ilk kez “amatör futbol kulüpleri” bağlamında karşılaşmış olmasıdır.

Bu konuda şahsen en beğendiğim tanımlama, Azeri Türklerinin kullandığı “Radyo Heveskarı” ifadesidir.

ULUSLARARASI VE ULUSAL ALAN

Amatör radyo hizmeti, Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) tarafından Radyo Yönetmelikleri aracılığıyla düzenlenmiştir.
Ulusal hükümetler, iletimlerin teknik ve operasyonel özelliklerini belirler ve tüm yayınlarda kullanılmak üzere, benzersiz bir çağrı işareti taşıyan bireysel istasyon lisansları verir.

Amatör telsizciler, teknik bilgi ve radyo mevzuatı konularında yeterliliğini gösteren bir devlet sınavını başarıyla geçtikten sonra amatör radyo lisansı alabilirler.

Radyo amatörleri, kendilerine tahsis edilmiş amatör bantlar içinde çalışırlar. Bu bantlar içinde ses, metin, görüntü ve veri gibi farklı iletişim modlarını kullanarak şehirler, ülkeler, kıtalar hatta uzayla bile iletişim kurmak mümkündür.
Birçok ülkede amatör radyo operatörleri, İnternet üzerinden güvenli özel ağlara bağlı bilgisayarlar veya alıcı-vericiler aracılığıyla da iletişim kurabilirler.

Amatör radyo topluluğu, üç bölgeye ayrılmış olan Uluslararası Amatör Radyo Birliği (IARU) tarafından temsil edilir.
2011 yılında American Radio Relay League (ARRL) tarafından yapılan bir tahmine göre, dünya genelinde yaklaşık iki milyon kişi düzenli olarak amatör radyo ile ilgilenmektedir.
Yaklaşık 830.000 amatör istasyon IARU Bölge 2’de (Amerika), 750.000 istasyon Bölge 3’te (Asya-Pasifik) ve 400.000 civarında istasyon da Bölge 1’de (Avrupa, Orta Doğu, BDT, Afrika) faaliyet göstermektedir.

TARİHTE

Amatör radyonun kökeni 19. yüzyılın sonlarına kadar uzansa da, günümüzdeki biçimiyle 20. yüzyılın başlarında şekillenmiştir.
1909 yılında yayımlanan Amerika Kablosuz Birliği’nin Yıllık Resmi Kablosuz Mavi Kitabı, 89 amatör radyo istasyonu da dahil olmak üzere Kanada ve ABD’deki tüm kablosuz telgraf istasyonlarını listeleyen ilk rehberdir.

Amatör telsizciler, bilim, mühendislik, sanayi ve sosyal hizmet alanlarında önemli katkılar sağlamışlardır.
Örneğin, haberleşmede büyük bir devrim yaratan tek yan bant (SSB – Single Side Band) tekniği amatör telsizciler tarafından geliştirilmiştir.

Amatörlerin yaptığı araştırmalar, yeni endüstrilerin doğmasına, ekonomilerin güçlenmesine ve acil durumlarda hayatların kurtarılmasına katkı sağlamıştır.
Ayrıca amatör radyo, sınıflarda İngilizce, coğrafya, matematik, fen, harita okuma ve bilgisayar becerileri öğretiminde de kullanılmaktadır.

TÜRKİYE’DE

Türkiye’de amatör telsizci olabilmek için, Amatör Telsizcilik Sınavına girip başarılı olmak gereklidir.
Sınav; Teknik, İşletme ve Mevzuat olmak üzere üç bölümden oluşur.

Eskiden bu sınav Telekomünikasyon Kurumu tarafından yapılmaktaydı.
2017 itibarıyla Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü tarafından uygulanmaya başlanmış, 2019 yılından itibaren ise Milli Eğitim Bakanlığı e-sınav sistemi üzerinden gerçekleştirilmektedir.

Eskiden sözlü olarak yapılan Mors sınavı artık çoktan seçmeli sorularla ölçülmektedir.

23/10/2008 tarihli 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 43. maddesi uyarınca, amatör telsizcilik faaliyetlerinin denetimi Telsiz İşletme Müdürlüğü’ne verilmiştir. Bu müdürlük, Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet göstermektedir.

Sınav sonucuna göre verilen lisanslar:

A Sınıfı: Tüm amatör bantlar (yasal güç sınırında) ve 50–52 MHz bandı özel izinle.-
B Sınıfı: 144 MHz, 430 MHz ve 7 MHz (QRP) bantları.
C Sınıfı: 144 MHz ve 430 MHz bantları, en fazla 5 Watt verici gücüyle.

LİSANSLAMA GEREKSİNİMİ

Aday amatör telsizciler, elektronik, radyo ekipmanı, antenler, radyo dalgalarının yayılımı, RF güvenliği ve ilgili mevzuat konularında temel bilgileri ölçen bir sınava tabi tutulurlar.

Bu gerekliliğin ana nedeni, dünya genelinde radyo frekanslarının düzenli kullanılmasını sağlamak ve hem profesyonel hem amatör haberleşme ağlarının birbirini etkilememesini temin etmektir.

Lisans edinme koşulları ülkeden ülkeye değişir.
Şu anda Yemen ve Kuzey Kore dışında hemen her ülkede amatör telsiz lisansı verilmektedir.
Bazı ülkelerde olağanüstü hâl veya savaş dönemlerinde faaliyetler durdurulabilir.
Bazı gelişmekte olan ülkelerde ise yıllık lisans ücretleri alınmaktadır.

Birkaç küçük ülkede ulusal lisanslama sistemi bulunmadığından, adaylar başka ülkelerin sınavlarına girmek zorunda kalabilirler.
Bazı ülkelerde “acemi” lisans türleri de mevcuttur. Bu lisanslar, kişiye doğrudan çağrı işareti vermek yerine, belirli bir süre kulüp istasyonlarında deneyim kazanmasını şart koşar.

ORGANİZASYON VE TOPLULUK

Amatör telsizciler, bilgi ve tecrübelerini paylaşmak, ortak çalışmalar yapmak amacıyla gönüllülük esasına dayalı dernekler ve sivil toplum kuruluşları oluşturmuşlardır.

Bu kuruluşlar, afet ve olağanüstü hâllerde Sivil Savunma ve kamu kurumlarına gönüllü haberleşme desteği sağlarlar.
Gerekli yasal prosedürleri yerine getirdiklerinde kamu yararına çalışan dernek statüsü kazanabilirler.

Kulüp veya dernek lisansları, geçerli bir bireysel lisansa sahip bir amatörün sorumluluğunda alınır. Kulüp çağrı işaretiyle yapılan tüm faaliyetlerden bu kişi sorumludur.

YASALLAŞTIRMA

Türkiye’de amatör telsizcilik, 3222 sayılı Kanun nedeniyle uzun yıllar yasaklı kalmıştır. Ancak 1983 yılında yürürlüğe giren 2813 sayılı Kanun ile yasal statü kazanmıştır.

Başlangıçta faaliyetler, 2813 sayılı kanuna dayanılarak çıkarılan Amatör Telsizcilik Yönetmeliği ile düzenlenmekteydi.
Daha sonra bu düzenleme, 18.07.2009 tarihli ve 27892 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Özel Telsiz Sistemleri Yönetmeliği ile güncellenmiştir.

TA4JEO - Amatör Telsiz ve Telsizci Üzerine