Telsiz haberleşmesinde çoğu zaman cihazın gücüne, anten tipine veya frekansa odaklanırız. Ancak bütün bu teknik özelliklerin üzerinde belirleyici bir fiziksel gerçek bulunur: telsiz ufku. Özellikle VHF–UHF bandında çalışan amatör telsizciler, PMR kullanıcıları ve profesyonel haberleşme sistemleri için telsiz ufku kritik bir kavramdır.
Bu yazıda telsiz ufkunun ne olduğunu, nasıl hesaplandığını, pratikte neden değiştiğini ve menzile nasıl etki ettiğini tüm teknik detaylarıyla ele alıyoruz.
Telsiz Ufku Nedir?
Basit tanımıyla telsiz ufku, bir antenin Dünya’nın eğriliği nedeniyle görebildiği doğrusal görüş (line-of-sight) mesafesidir.
VHF ve UHF frekans aralıklarında radyo dalgaları çoğunlukla doğrusal olarak yayılır. Bu nedenle, antenin bulunduğu noktanın ne kadarını “görebildiği”, yani ufkun nerede sona erdiği, kullanılabilir haberleşme mesafesini doğrudan belirler.
Yeterince yükseğe çıktıkça ufkun genişlemesinin sebebi basittir: Dünya eğridir ve yükseldikçe görüş hattınız genişler. Radyo dalgaları da bu görüş hattının dışına taşamaz.
Telsiz Ufku Nasıl Hesaplanır?
Telsiz ufku hesaplamasında kullanılan en yaygın mühendislik yaklaşımı şu formüldür:
📌 Telsiz Ufku (km) = 3.57 × √(anten yüksekliği metre)
İki antenin birbirini duyabilmesi için toplam görüş hattı şu şekilde hesaplanır:
📌 İki Anten Arası Maksimum Menzil = 3.57 × (√h₁ + √h₂)
Bu yaklaşım, profesyonel haberleşme mühendisleri tarafından dünya çapında kullanılır ve Dünya'nın yaklaşık 6371 km yarıçapı üzerinden türetilmiştir.
Gerçek Hayattan Örnek Hesaplamalar
🔸 İki PMR El Telsizi (1.5 m – 1.5 m)
- Mesafe = 3.57 × (√1.5 + √1.5)
- = 3.57 × (1.22 + 1.22)
- ≈ 8.7 km
Çoğu PMR cihazının şehir içinde 1–3 km, açık alanda 5–8 km çekmesinin sebebi budur.
🔸 30 m’lik Röle Kulesi → El Telsizi (1.5 m)
- = 3.57 × (5.47 + 1.22)
- ≈ 23.8 km
Bu nedenle röle sistemleri daima yüksek yerlere kurulur: bina tepeleri, tepe noktaları, kuleler vb.
🔸 100 m Kule → 100 m Kule
- = 3.57 × (10 + 10)
- ≈ 71.4 km
Bu değer VHF ve UHF için tipik röleler arası bağlantı planlamasında kullanılır.
Gerçekte Neden Bu Mesafenin Üstüne Çıkılabilir (veya Altında Kalınır)?
Her ne kadar teorik ufuk hesaplaması önemli olsa da pratikte menzil üzerinde atmosferik ve çevresel birçok etki rol oynar.
✔ Atmosferik Kırılma (Refraction)
Radyo dalgaları atmosferde hafifçe bükülür. Bu bükülme hesaplamaya dâhil edildiğinde telsiz ufku yaklaşık 15% kadar artar. Bu yüzden sahada hesaplanan 8 km teorik mesafe, pratikte 9–10 km olabilir.
✔ Engeller ve Yeryüzü Yapısı
- Şehir içi binalar
- Ormanlık alan
- Tepeler, vadiler
Engeller, doğrusal görüş hattını bozduğu için menzili ciddi şekilde azaltır.
✔ Hava Olayları
Bazı özel atmosfer olayları menzili dramatik şekilde artırır:
- Ducting (troposferik kanal etkisi) → yüzlerce kilometrelik VHF–UHF iletişimi
- Temperature inversion → sinyal kırılması artar
Amatör telsizciler bu etkilere “açık kanal” veya “skip” gibi isimler verir.
Frekans Telsiz Ufku ile Nasıl İlşkilidir?
Aslında Dünya eğriliği tüm frekanslarda aynı şekilde davranır. Ancak:
- UHF, kısa dalga boyu nedeniyle engeller tarafından daha kolay soğurulur.
- VHF, engeller arasında daha iyi yayılır ve daha uzaktan duyulabilir.
- HF bandı ise iyonosferden yansıdığı için telsiz ufkuna bağımlı değildir.
Dolayısıyla telsiz ufku, özellikle VHF–UHF (30 MHz – 1 GHz) aralığındaki sistemler için kritik öneme sahiptir.
Telsiz Ufku ve Uydu Haberleşmesi
LEO uyduları genelde 500–800 km yükseklikte yörüngededir.
Bu yükseklikten bakıldığında Dünya’nın çok daha büyük bir bölümü “görünür” olur. Bu nedenle uydu haberleşmesi telsiz ufkunun ötesine geçer.
Uydu, Dünya’nın eğriliğini aşarak her iki istasyonu aynı anda görebildiği için:
- Sadece 5 watt güçle 2000 km mesafeyle konuşmak mümkündür (ör: FM Cubesat’lar).
- Telsiz ufku engeli tamamen ortadan kalkmış olur.
Amatör telsizciliğin uydu tarafında (AMSAT, ISS, NO-84 vb.) bu nedenle herkes düşük güçle bile başarılı olabilir.
Telsiz Ufku Neden Önemlidir?
Telsiz ufku bilmek bir amatör telsizci için pek çok avantaj sağlar:
- Gerçekçi menzil hesaplaması yapabilirsin
- Röle yerleşimi planlayabilirsin
- Mobil araç istasyonlarının menzilini öngörebilirsin
- Acil durum haberleşmesi için kapsama alanı planlanabilir
- Yüksek antenin neden kritik olduğu anlaşılır
Birçok kullanıcı daha güçlü telsizle daha uzağa gideceğini düşünse de gerçek belirleyici faktör çoğu zaman anten yüksekliğidir.
📝 Sonuç
Telsiz ufku, özellikle VHF–UHF ve PMR gibi doğrusal görüşe dayalı radyo haberleşme sistemlerinin temel fiziksel sınırıdır. Anten yüksekliği arttıkça ufuk genişler ve menzil büyür. Ancak atmosferik koşullar, engeller, frekans ve çevresel faktörler bu ufku artırabilir veya azaltabilir.
Anten yüksekliğini doğru ayarlamak ve telsiz ufkunu hesaba katmak, amatör telsizcilikten profesyonel haberleşmeye kadar tüm sistemlerde en önemli verimlilik anahtarlarından biridir.
TA4JEO - Telsiz ufku üzerine..
.png)
.png)
.png)
.png)
0 Yorumlar