SDR ile Yetkisiz Yayınları Tespit Etmek Mümkün mü?

Yazılım Tanımlı Radyo (SDR – Software Defined Radio) teknolojisi, son yıllarda amatör telsizcilerden güvenlik birimlerine kadar geniş bir kullanıcı kitlesinin radarına girdi. Uygun fiyatlı bir SDR alıcısı ve bir bilgisayar ile geniş frekans aralıklarını izlemek artık oldukça kolay.

Peki asıl soru şu: SDR ile yetkisiz (kaçak) yayınları tespit etmek gerçekten mümkün mü?

Kısa cevap: Evet, belirli ölçüde mümkün.
Uzun cevap ise teknik detaylarda saklı.

SDR Nedir ve Neden Güçlüdür?

SDR sistemlerde geleneksel donanım devrelerinin (filtre, demodülatör, modülatör vb.) büyük kısmı yazılım ile gerçekleştirilir. Bu sayede:

Geniş bant spektrum izleme yapılabilir
Aynı anda birçok frekans gözlemlenebilir
Spektrum kaydı alınabilir
Modülasyon türü analiz edilebilir

Popüler yazılımlar arasında SDR# (SDRSharp) ve GNU Radio gibi araçlar yer alır. Bu yazılımlar sayesinde spektrum analizi yapmak, waterfall görüntüsü üzerinden sinyalleri izlemek oldukça pratiktir.

Yetkisiz Yayın Nedir?

Yetkisiz yayın genel olarak:

Lisanssız frekansta yayın yapmak
Tahsis edilmemiş bantta çalışmak
Çıkış gücü sınırlarını aşmak
Çağrı işareti kullanmadan yayın yapmak

gibi durumları kapsar.

Türkiye’de frekans tahsisi ve denetimi Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından yapılır.

SDR ile Neler Tespit Edilebilir?

1️⃣ Beklenmeyen Sinyal Varlığı

Örneğin bir PMR kanalında sürekli taşıyıcı varsa ya da bir amatör bantta lisanssız bir FM yayın istasyonu görülüyorsa, SDR spektrum ekranında bu açıkça fark edilir.

Waterfall ekranında:

Sürekli taşıyıcı çizgisi
Geniş bantlı FM yayını
Dijital sinyal blokları

kolaylıkla ayırt edilebilir.

2️⃣ Bant İhlali

Örneğin 2 metre amatör bandı (144–146 MHz) içinde ticari bir haberleşme sinyali görülüyorsa bu dikkat çekicidir.

Amatör bant planları genellikle Türkiye Radyo Amatörleri Cemiyeti (TRAC) gibi kurumlar tarafından duyurulur.

SDR ile:

Hangi frekansta yayın yapıldığı
Modülasyon türü
Bant genişliği

tespit edilebilir.

3️⃣ Güç Tahmini (Sınırlı)

SDR doğrudan çıkış gücünü ölçemez. Ancak:

Sinyal seviyesi (dBFS)
Anten kazancı
Yaklaşık mesafe

biliniyorsa kabaca bir tahmin yapılabilir.

Bu yöntem kesin değildir ama “şüpheli derecede güçlü” bir sinyal anlaşılabilir.

4️⃣ Yön Bulma (DF – Direction Finding)

Asıl kritik konu burasıdır.

Tek bir SDR ile sadece sinyali görürsünüz. Ancak:

Döner anten
Yagi anten
Birden fazla SDR istasyonu
TDOA (Time Difference of Arrival)

kullanılırsa sinyalin geldiği yön tahmin edilebilir.

Gelişmiş sistemlerde GNU Radio tabanlı yön bulma algoritmaları kullanılabilir.

Ancak bu, artık bireysel hobiden çıkıp yarı-profesyonel seviyeye girer.

SDR’nin Sınırları

⚠️ SDR bir tespit aracıdır, hukuki delil aracı değildir.

Şunları unutmayalım:

Tek noktadan yapılan ölçüm konum vermez
Sinyal yansıması (multipath) yanıltabilir
Kısa süreli yayınları yakalamak zor olabilir
Resmî işlem için kalibre edilmiş ölçüm cihazı gerekir

Yetkisiz yayınla mücadele resmi kurumların yetkisindedir. SDR ile yapılan gözlemler ancak bilgi paylaşımı amacı taşımalıdır.

Pratik Bir Senaryo

Diyelim ki İstanbul’da 145.600 MHz civarında sürekli bir yayın görüyorsunuz. SDR ekranında geniş bantlı FM sinyali beliriyor.

Yapılabilecekler:

Frekansı not almak
Saat ve tarih kaydı tutmak
Spektrum görüntüsü almak
Yayının sürekliliğini gözlemlemek

Ancak müdahale yetkisi yalnızca ilgili kurumlara aittir.

SDR + Otomasyon = Sürekli Spektrum İzleme

Daha ileri seviye projelerde:

Raspberry Pi + SDR
Otomatik spektrum tarama
Eşik değer aşımında kayıt alma
Log dosyası oluşturma

gibi sistemler kurulabilir.

Afet ve acil durum haberleşmesi üzerine çalışanlar için bu tip sistemler özellikle değerlidir. Örneğin ResQCom benzeri projelerde bant yoğunluğu analizi yapılabilir.