End-Fed (Uçtan Beslemeli) Anten

Amatör Telsizcilikte End-Fed Antenler: Basit, Hafif ve Etkili Bir Çözüm

Amatör telsizcilik dünyasında anten tasarımları, haberleşmenin kalitesini doğrudan etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Bu anten tiplerinden biri olan End-Fed antenler, özellikle taşınabilir istasyonlar, QRP (düşük güçlü) operasyonlar ve saha çalışmaları için popüler bir tercihtir. Peki End-Fed anten nedir, nasıl çalışır ve nasıl yapılır? Gelin birlikte inceleyelim.

End-Fed Anten Nedir?

“End-Fed” kelimesi, “uçtan beslenen” anlamına gelir. Bu anten tipi, klasik dipol antenin aksine ortasından değil, bir ucundan beslenir. Yani, besleme noktası antenin bir ucundadır.

Genellikle bir tel anten şeklinde tasarlanır ve bir ucuna besleme transformatörü (örneğin 49:1 veya 64:1 balun/unun) bağlanır. Bu sayede yüksek empedans (örneğin 2.500–3.000 ohm) düşük empedansa (50 ohm) dönüştürülür ve anten telsiz cihazına uyumlu hale getirilir.

Saha Kurulum Şeması

Çalışma Prensibi

End-Fed antenler genellikle yarım dalga rezonans prensibiyle çalışır.
Yani antenin boyu, hedeflenen frekansın yarım dalgası kadardır:

L = \frac{143}{f(MHz)}

Örneğin:

7 MHz (40 metre bandı) için: $L = \frac{143}{7} = 20.4$ metre

14 MHz (20 metre bandı) için: $L = \frac{143}{14} = 10.2$ metre

Bu anten tipi, rezonans sağlandığında yüksek verimle çalışır ve genellikle tuner (anteni uyarlayıcı) kullanmadan doğrudan telsize bağlanabilir.

🔧 Kullanılan Parçalar

Bir End-Fed anten yapmak oldukça basittir. İşte temel bileşenler:

1. İletken Tel:
Antenin ana elemanıdır. Genellikle 20–30 metre uzunluğunda bakır veya bakır kaplı çelik tel tercih edilir.

2. Balun veya Unun:

49:1 veya 64:1 unun en yaygın tiptir.
Toroid nüve (örneğin FT240-43) üzerine sarılır.
Amaç: Anten ucundaki yüksek empedansı 50 ohm’a dönüştürmektir.

3. Konektör (SO-239 veya BNC):
Antenin koaksiyel kabloyla telsize bağlanması için kullanılır.

4. Koaksiyel Kablo:
RG-58 veya RG-174 tipi kablolar hafif ve taşınabilir kurulumlarda uygundur.

5. Karşı Ağırlık (Opsiyonel):
Bazı end-fed tasarımları karşı ağırlık teli (örneğin 2–3 metre uzunluğunda) ile daha kararlı çalışır.

Multiband End-Fed

Neden End-Fed Anten Tercih Edilmeli?

End-fed antenlerin amatör telsizciler arasında bu kadar popüler olmasının birçok nedeni vardır:

Basit Kurulum: Anten, sadece bir ağaç, direk ya da balkon demirine asılabilir.
Taşınabilirlik: Hafif yapısı nedeniyle SOTA (Summits on the Air) veya Field Day gibi saha aktivitelerinde idealdir.
Çok Bantlı Kullanım: Uygun şekilde tasarlandığında aynı antenle birden fazla bandda çalışmak mümkündür.
Röle veya baz istasyonu kurulumlarına uygunluk: Özellikle düşük güçle çalışan istasyonlar için idealdir.

End-Fed Antenlerin Kurulum Şekilleri

End-fed anteni farklı şekillerde kurabilirsiniz:

Sloper (Eğimli): Anten bir ucu yüksek, diğer ucu düşük olacak şekilde eğimli kurulur. Bu sayede yönlü bir yayın karakteristiği elde edilir.
,Inverted-L (Ters L): Antenin bir kısmı dikey, bir kısmı yatay olarak kurulur. Bu, hem yer dalgaları hem de gökyüzüne yansıyan dalgalar için uygundur.
Horizontal (Yatay): Antenin tamamı yerden paralel biçimde çekilir. Bu durumda daha çok “NVIS” (Near Vertical Incidence Skywave) yani kısa mesafeli haberleşme için etkilidir.

Trap Kullanarak Çok Bantlı End-Fed Anten Tasarımı

End-fed antenlerin en büyük avantajlarından biri, trap (frekans tuzağı) kullanılarak birden fazla bandda çalışacak şekilde tasarlanabilmeleridir.
Trap, belirli bir frekansta elektriksel olarak “açık devre” veya “kısa devre” davranışı gösteren, genellikle bir LC (indüktör + kapasitör) devresidir.

Örneğin, 40 m (7 MHz) ve 20 m (14 MHz) bantlarını kapsayan bir end-fed anten yapmak istediğinizde, anten teli üzerine 7 MHz’e ayarlı bir trap eklenir.
Bu sayede:

7 MHz’de trap devre dışı kalır ve tüm tel çalışır,
14 MHz’de trap devreyi ayırır, yalnızca trap öncesindeki kısım aktif hale gelir.

Bu yöntemle, tek bir tel anten üzerinden birden fazla amatör bandında (örneğin 80 m, 40 m, 20 m, 10 m) rezonanslı çalışma elde edilebilir.
Ayrıca tuner kullanmadan doğrudan telsize bağlanmak mümkündür.

Trap’ler genellikle koaksiyel kablodan yapılan basit LC devreleri ya da hazır seramik trap modülleri olarak üretilebilir.
Kullanılan malzeme kalitesi ve ayar doğruluğu, antenin genel verimini doğrudan etkiler.

Bu teknik özellikle portatif istasyonlar, kamp operasyonları veya acil durum haberleşmeleri için idealdir; çünkü kullanıcı aynı anteni farklı bandlarda kullanabilir, anten değişimine gerek kalmaz.

M1ECC - 49:1 End-Fed Yarım Dalga

Verimlilik ve Performans

İyi yapılmış bir end-fed anten:

Yarım dalga rezonansında yüksek kazanç sağlar,
Basit kurulumuna rağmen dipol antene yakın verim sunar,
Geniş bant uyumluluğu sayesinde tuner ile 80 m – 10 m arasında kullanılabilir.

Ancak dikkat edilmesi gereken noktalar da vardır:

Topraklama ve karşı ağırlık doğru yapılmazsa RF geri dönüşü (RF feedback) yaşanabilir.
Çok yüksek frekanslarda radyasyon modeli değişir, bu da yönselliği etkiler.

Örnek: 40 Metre Bandı İçin End-Fed Anten

Malzemeler:

20.4 metre 1 mm bakır tel
FT240-43 nüve (troid)
49:1 oranında Unun (14 tur – 2 tur sarım)
3 m karşı ağırlık
10 m RG-58 koaksiyel kablo

Kurulum:

Antenin ucu ağaç veya direğe asılır.
Unun ve telsiz arasına koaksiyel kablo bağlanır.
7 MHz bandında SWR ≈ 1.2 elde edilir.

Sonuç

End-Fed antenler, amatör telsizcilikte sadelik, taşınabilirlik ve verimlilik isteyenler için mükemmel bir tercihtir.
Küçük bir toroid nüve, birkaç metre tel ve biraz sabırla kolayca kendi anteninizi yapabilir, doğada veya evinizin bahçesinde etkili haberleşme sağlayabilirsiniz.

📻 Kısaca Özetle

Özellik	Açıklama
Besleme Noktası	Uçtan (End-fed)
Empedans	~2500–3000 Ω
Balun / Unun	49:1 veya 64:1
Avantaj	Basit, hafif, çok bantlı
Dezavantaj	RF geri dönüş riski, iyi topraklama gerektirir
Kullanım Alanı	Saha çalışmaları, QRP, acil durum haberleşmesi