Amatör telsizcilikte bir istasyonla gayet net haberleşirken sinyalin aniden zayıflaması, dalgalanması ya da tamamen kaybolması çoğu zaman fading (solma) olarak adlandırılan fiziksel bir yayılım olgusundan kaynaklanır. Fading, verici gücü veya alıcı hassasiyetiyle değil; radyo dalgasının atmosfer ve çevre koşullarıyla etkileşimiyle ilgilidir.
Bu yazıda fading’in ne olduğunu, neden oluştuğunu, amatör bantlarda nasıl hissedildiğini ve etkilerini azaltma yöntemlerini ele alacağız.
Fading Nedir?
Fading, bir radyo sinyalinin alıcıda zamanla genlik, faz veya frekans açısından değişkenlik göstermesi durumudur. Sinyal gücü sabit olsa bile alıcıda:
- Sesin dalgalanması
- Dijital modlarda kopmalar
- Sinyalin bir anda kaybolup tekrar gelmesi
gibi etkiler oluşabilir.
Bu durum özellikle HF bantlarda belirgin olmakla birlikte, VHF/UHF haberleşmelerinde de farklı sebeplerle ortaya çıkar.
Fading’in Temel Nedenleri
1. Çoklu Yol Yayılımı (Multipath Propagation)
Radyo dalgası alıcıya birden fazla yoldan ulaşabilir:
- Doğrudan yol
- İyonosferden yansıyan yol
- Yerden, binalardan veya dağlardan yansıyan yol
Bu yolların uzunlukları farklı olduğu için sinyaller faz farkı ile üst üste biner. Sonuç:
- Fazlar örtüşür → sinyal güçlenir
- Fazlar zıt olur → sinyal zayıflar
Bu sürekli değişim fading olarak algılanır.
2. İyonosferik Fading (HF Bantlar)
HF amatör bantlarda fading’in ana kaynağı iyonosferdir.
- İyonosfer tabakalarının (D, E, F1, F2) yoğunluğu gün–gece değişir
- Güneş aktivitesi, geomanyetik fırtınalar etkiler
- Aynı sinyal farklı zamanlarda farklı gecikmelerle yansır
Bu nedenle özellikle 20m, 40m ve 80m bantlarında sinyal seviyesi saniyeler içinde ciddi değişimler gösterebilir.
3. Seçici Fading (Selective Fading)
Geniş bantlı sinyallerde (SSB, dijital modlar):
- Sinyalin bazı frekans bileşenleri diğerlerinden daha fazla zayıflar
- Ses boğuklaşır veya metalik hale gelir
- Dijital modlarda paket kayıpları oluşur
CW gibi dar bant modlar bu yüzden fading’e karşı daha dayanıklıdır.
4. Doppler Fading (Hareket Kaynaklı)
Özellikle:
- Uydu haberleşmeleri
- Mobil VHF/UHF çalışmaları
- Hızla değişen iyonosfer koşulları
durumlarında sinyalin frekansı çok küçük miktarlarda kayar. Bu da faz ve genlik dalgalanması oluşturur.
HF, VHF ve UHF Bantlarda Fading Karşılaştırması
| Bant | Fading Kaynağı | Karakteristik |
|---|---|---|
| HF | İyonosfer | Yavaş–orta hızlı, derin |
| VHF | Multipath | Hızlı, kısa süreli |
| UHF | Yansıma & hareket | Çok hızlı, sığ |
Fading Amatör Telsizciliği Nasıl Etkiler?
- QSO sırasında sinyalin aniden düşmesi
- Dijital modlarda bağlantının kopması
- DX çalışmalarda istasyonun “gelip gitmesi”
- Acil haberleşmede mesaj bütünlüğünün bozulması
Özellikle afet ve acil durum haberleşmesinde fading, doğru mod ve anten seçiminin ne kadar kritik olduğunu gösterir.
Fading Etkisini Azaltma Yöntemleri
🔧 Anten ve Kurulum
- Anten yüksekliğini optimize et
- Farklı polarizasyonlar dene
- Diversity (iki anten) kullanımı
📡 Mod Seçimi
- CW → en dayanıklı
- FT8 / JS8Call → fading toleransı yüksek
- SSB → seçici fading’e daha hassas
⚙️ Teknik Ayarlar
- AGC ayarlarını optimize et
- Dar bant filtre kullan
- Gereksiz RF kazancını azalt
Sonuç
Fading, amatör telsizciliğin kaçınılmaz ama yönetilebilir bir parçasıdır. Onu tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da, doğru anten, uygun mod ve bilinçli ayarlar ile etkisi ciddi ölçüde azaltılabilir.
Bir sinyalin gelip gitmesi çoğu zaman kötü bir istasyonun değil, doğanın radyo dalgalarıyla yaptığı oyunun bir sonucudur.
TA4JEO - Fading üzerine..
.png)
.png)
.png)
.png)
 Nedir?){kind=link}
0 Yorumlar