Gerçek Zamanlı İyonosfer Gözlemi

Kendi Propagasyon Tahminlerinizi Yapmak İçin Bilimsel Verileri Kullanma

HF bandında çalışan her amatör telsizci şunu çok iyi bilir: Aynı frekans, aynı anten, aynı güç… Ama bir gün dünyanın öbür ucuyla net QSO yapılırken ertesi gün birkaç yüz kilometre öteye bile ulaşılamaz. Bunun sebebi çoğu zaman iyonosferdir.

Günümüzde iyonosfer artık sadece “tahmin edilen” bir ortam değil; gerçek zamanlı olarak ölçülen, modellenen ve verisi açıkça paylaşılan bir sistem. Doğru verileri okumasını bilen bir amatör, kendi propagasyon tahminlerini kendisi yapabilir.

---

İyonosfer Nedir? (Kısaca)

İyonosfer, yaklaşık 60–1000 km yükseklikler arasında, Güneş’ten gelen UV ve X-ışınları nedeniyle iyonlaşmış gazlardan oluşan atmosfer katmanıdır. HF haberleşmesini mümkün kılan da bu iyonlaşmış katmanların radyo dalgalarını kırması (refraksiyon) ve yansıtmasıdır.

Başlıca katmanlar:

• D katmanı (gündüz zayıflatıcı)
• E katmanı (kısa atlamalar, sporadik-E)
• F1 / F2 katmanları (uzun mesafe HF haberleşmesi)

---

Neden Gerçek Zamanlı Gözlem?

Klasik propagasyon tabloları ve aylık tahminler:

• Ortalama koşullara dayanır
• Anlık güneş patlamalarını,
• Jeomanyetik fırtınaları,
• Bölgesel iyonosfer anomalilerini göstermez

Oysa gerçek zamanlı veriler ile:

• Hangi bandın şu anda açık olduğunu
• Maksimum kullanılabilir frekansı (MUF)
• Zayıflama (absorption) seviyelerini
• Yaklaşan bir bozulmayı (fade-out) önceden görmek mümkündür.

---

Kullanabileceğiniz Temel Bilimsel Veriler

1. Solar Flux Index (SFI – F10.7)

• Güneş aktivitesinin temel göstergesidir
• HF için genel “potansiyel” seviyeyi belirler

Yorumlama:

• 70–90 → Zayıf HF
• 100–130 → Orta seviye
• 150+ → 15 m, 12 m, 10 m canlanır

SFI artışı = Daha yüksek frekanslar çalışabilir

---

2. K-Index ve A-Index (Jeomanyetik Aktivite)

Dünya manyetik alanının ne kadar “sarsıldığını” gösterir.

• K = 0–2 → Mükemmel HF
• K = 3–4 → Dalgalı koşullar
• K ≥ 5 → Jeomanyetik fırtına

K yükselirken propagasyon hızla çökebilir, özellikle kutup yollarında.

---

3. foF2 ve MUF Haritaları

Bu veriler iyonosondlar tarafından ölçülür.

• foF2: F2 katmanının yansıtabildiği en yüksek dik frekans
• MUF: Eğik atışta kullanılabilecek maksimum frekans

Pratik kural:

MUF ≈ foF2 × 3

Örneğin:

foF2 = 6 MHz → MUF ≈ 18 MHz

→ 20 m açık, 15 m sınırda

---

4. D Katmanı Emilimi (Absorption)

Özellikle:

• 160 m, 80 m, 40 m için kritiktir.

• Gündüz: D katmanı güçlü → alt bantlar ölü
• Gece: D katmanı kaybolur → NVIS ve kısa mesafe HF açılır

---

Kendi Propagasyon Tahminini Nasıl Yaparsın?

Adım 1 – Güneş ve Manyetik Durum

• SFI yükseliyor mu?
• K-index sakin mi?

SFI ↑ ve K ↓ ise HF için yeşil ışık

---

Adım 2 – Bölgesel foF2 / MUF Kontrolü

• Senin enlemine yakın ölçümlere bak
• MUF hedef bandın üstünde mi?

---

Adım 3 – Gün / Gece Geometrisi

• Gri hat (gray line) geçişleri
• Gün–gece terminatörü

Gün doğumu ve batımı saatleri = DX penceresi

---

Adım 4 – Log ve Deneyim

• Hangi SFI + K kombinasyonunda hangi bandın açıldığını not al
• Kendi “yerel propagasyon haritanı” oluştur

Bu noktadan sonra artık:

“Bugün 20 m açık mı?”
diye sormazsın, kendin bilirsin.

---

Amatör Telsizci İçin Kazanımlar

• Rastgele band gezmek yerine bilinçli çağrı
• Daha az güçle daha uzak mesafe
• DX ve QRP başarısında ciddi artış
• Afet ve acil durum haberleşmesinde öngörü

Bu yaklaşım, seni sadece bir operatör değil;
iyonosferi okuyan bir radyo gözlemcisi yapar.

---

Sonuç

Gerçek zamanlı iyonosfer verileri:

• Profesyonellere özel değildir
• Ücretsizdir
• Amatör telsizcinin en güçlü araçlarından biridir

Antenin kadar önemli olan şey artık ekrandaki sayılardır.
Onları okumayı öğrendiğinde, propagasyon senin için bir sürpriz olmaktan çıkar.

---

TA4JEO - Gerçek Zamanlı İyonosfer Gözlemi Üzerine..