Telsiz Astronomisi ve Radyo Gözlemi

Amatör Ekipmanlarla Uzaydan Gelen Doğal Radyo Sinyallerini Dinlemek

Gökyüzüne baktığımızda yıldızları görürüz; ancak evren sadece ışıkla konuşmaz. Gezegenler, yıldızlar, galaksiler ve hatta Güneş, görünmeyen ama sürekli akan radyo dalgaları yayar. Bu dalgaları dinlemek, teleskoplardan çok daha farklı bir pencere açar: telsiz astronomisi.

İyi haber şu ki; bu pencere sadece devasa gözlemevlerine ait değil. Bugün bir amatör telsizci, mütevazı ekipmanlarla uzaydan gelen doğal radyo sinyallerini gerçekten dinleyebilir.

Telsiz Astronomisi Nedir?

Telsiz astronomisi, gök cisimlerinin yaydığı doğal elektromanyetik radyo dalgalarını inceleyen astronomi dalıdır. Bu sinyaller:

Yıldızların plazma hareketlerinden
Güneş patlamalarından
Pulsar adı verilen nötron yıldızlarından
Samanyolu’nun hidrojen bulutlarından kaynaklanır.

Bu sinyaller insan yapımı değildir, yani bir çağrı işareti ya da modülasyon içermezler. Gürültüye benzeyen, fakat analiz edildiğinde anlam taşıyan saf kozmik veridir.

Amatörler İçin Neden İlgi Çekici?

Bir amatör telsizci için telsiz astronomisi:

DX kovalamaktan farklıdır
QSO yapılmaz
Karşı istasyon yoktur

Ama karşılığında şunu sunar:

“Evrenin kendisini dinlemek.”

Ayrıca:

Lisans gereksinimi yoktur (alıcı odaklıdır)
Afet haberleşmesi için kritik olan zayıf sinyal algılama becerisini geliştirir
SDR, anten ve RF bilgilerini derinleştirir

Hangi Uzay Kaynaklarını Dinleyebiliriz?

☀️ Güneş (Solar Radio Bursts)

En erişilebilir ve güçlü kaynaktır.

20–30 MHz (HF)
137 MHz civarı
400 MHz üstü patlamalar

Güneş patlamaları sırasında alıcıda ani gürültü artışı gözlenir.

🌌 Samanyolu (Galactic Background Noise)

Galaksimizin merkezinden gelen geniş bant radyo gürültüsü:

20–200 MHz aralığında
Özellikle düşük gürültülü gecelerde fark edilir
Anten yönü değiştikçe sinyal seviyesi değişir

Bu, evrenin “taban sesidir”.

🌀 Pulsarlar (İleri Seviye)

Hızla dönen nötron yıldızlarıdır.

Periyodik, zayıf sinyaller
Amatörler için mümkündür ama:

Uzun entegrasyon süresi
Hassas zamanlama
Yazılım analizi gerekir

🌊 Nötr Hidrojen (21 cm Hattı)

1420 MHz frekansındaki ünlü hidrojen hattı:

Samanyolu haritalamasında kullanılır
Amatörler için en prestijli hedeflerden biri
LNA, parabolik anten ve SDR gerektirir

Gerekli Amatör Ekipmanlar

📡 Anten

Dipol (HF/VHF başlangıç için yeterli)
Log-periodik
Yagi
Parabolik çanak (21 cm için)

Anten kazancı, burada verici gücünden daha kritiktir.

📻 Alıcı

SDR dongle (RTL-SDR, Airspy, SDRplay)
Geniş dinamik aralık tercih edilir
IQ veri çıkışı büyük avantajdır

🔌 Düşük Gürültülü Ön Yükselteç (LNA)

Anten dibine yerleştirilir
Zayıf kozmik sinyaller için hayati

💻 Yazılım

SDR#
GQRX
GNU Radio
Radio SkyPipe
Python tabanlı FFT ve entegrasyon araçları

Burada “duymaktan” çok ölçmek esastır.

Nasıl Bir Sinyal Duyarsınız?

Gerçekçi olalım:

Uzaydan gelen sinyaller “konuşma” değildir
Çoğu zaman:

Gürültü seviyesi artışı
Spektrumda küçük çıkıntılar
Zaman içinde değişen güç grafikleri

Ama işin büyüsü de burada başlar.

Amatör Telsizcilikle Kesiştiği Nokta

Telsiz astronomisi:

Anten karakteristiğini öğretir
Gürültü kavramını derinleştirir
Fading ve propagasyon bilgisini geliştirir
Afet haberleşmesinde kritik olan zayıf sinyal sezgisini kazandırır

Bir anlamda:

İyi bir amatör telsizci, evreni dinleyebilen kişidir.

Sonuç: Gökyüzü Sadece Gözle Değil, Kulakla da İzlenir

Telsiz astronomisi; teleskopların göremediğini, ama antenlerin hissedebildiği bir evrendir. Büyük bütçelere gerek yoktur. Bir dipol, bir SDR ve biraz merak yeterlidir.

Ve bir gün, alıcınızda yükselen o belirsiz gürültü artışında şunu fark edersiniz: