Gerçek Hayatta Nasıl Oluşur?
Bir istasyondan çıkan radyo sinyalinin tek bir yol izleyerek karşı istasyona ulaştığını düşünmek, radyo fiziğinin en yaygın yanılgılarından biridir. Gerçek dünyada sinyal; binalardan, yerden, denizden, dağlardan ve hatta atmosfer katmanlarından yansıyarak birden fazla yol üzerinden alıcıya ulaşır. Bu duruma Multi-Path (çok yollu) yayılım denir.
Multi-path yayılımın en kritik ve çoğu zaman can sıkıcı sonucu ise **faz iptali (phase cancellation)**dir. Peki bu olaylar sahada, anten başında, araç içinde ya da afet anında nasıl ortaya çıkar?
Multi-Path Yayılım Nedir?
Multi-path yayılım, aynı sinyalin alıcıya farklı mesafelerden ve farklı zamanlarda ulaşmasıdır.
Bu yollar şunları içerebilir:
- Doğrudan yol (Line of Sight – LOS)
- Yer yansıması
- Bina ve metal yüzey yansımaları
- Dağ, tepe ve arazi kırınımları
- Deniz yüzeyi yansımaları
- Troposferik saçılma
Her yolun uzunluğu farklı olduğu için, sinyal alıcıya farklı fazlarda ulaşır.
Faz Nedir ve Neden Önemlidir?
Radyo sinyali bir elektromanyetik dalgadır ve dalgaların bir fazı vardır. Fazı basitçe şöyle düşünebiliriz:
- Dalganın o anda tepe mi, çukur mu, yoksa arada bir yerde mi olduğu
İki sinyal üst üste geldiğinde:
- Aynı fazdaysa → Güçlenme (constructive interference)
- 180° ters fazdaysa → İptal (destructive interference)
İşte multi-path ortamda aynı sinyalin kopyaları bazen birbirini söndürür.
Faz İptali Gerçek Hayatta Nasıl Görünür?
1. El Telsizini 10 cm Kaldırınca Sinyalin Gelmesi
En klasik örnek:
- Telsiz masadayken sinyal yok
- 10–20 cm yukarı kaldırınca sinyal geliyor
- Bir adım sağa gidince tekrar kayboluyor
Sebep:
Alıcı anten, tam bir faz iptal noktasında duruyordur.
UHF bandında (70 cm) dalga boyu ≈ 43 cm’dir.
Yani sadece birkaç santim, fazın tamamen değişmesine yeter.
2. Araç İçinde “Bir Var Bir Yok” Sinyal
Mobil telsizle şehir içinde ilerlerken:
- Aynı röleye karşılık sinyal seviyesi sürekli dalgalanır
- Bazen full scale, bazen S0
Sebep:
- Araç hareket ettikçe,
- Yansıyan yolların uzunluğu değişir,
- Faz ilişkisi sürekli yeniden kurulur.
Bu yüzden araç içinde fast fading çok yaygındır.
3. Deniz Kıyısında Güçlü Ama Kararsız Sinyal
Deniz yüzeyi, mükemmele yakın bir reflektördür.
- Doğrudan sinyal + denizden yansıyan sinyal
- İki yol arasında bazen yarım dalga fark oluşur
- Sonuç: Çok güçlü sinyalin aniden çökmesi
Bu etki özellikle:
- VHF/UHF
- Düşük anten yüksekliği
- Uzun mesafe kıyı bağlantılarında görülür
4. Dijital Modlarda “Packet Loss” ve Decode Çökmesi
FM veya SSB’de kulağın tolere edebildiği faz bozulmaları:
- FT8
- DMR
- LoRa
- APRS
gibi dijital modlarda:
- Senkron kaybına
- CRC hatalarına
- Decode edememeye neden olur.
Yani sinyal gücü var ama bilgi yoktur.
Multi-Path = Fading Değil mi?
Evet, ama biraz daha özel bir türüdür.
| Tür | Kaynak |
|---|---|
| Slow Fading | İyonosferik değişimler |
| Fast Fading | Multi-path ve hareket |
| Selective Fading | Frekans bağımlı faz farkları |
Multi-path, özellikle fast fading’in temel nedenidir.
Anten Yüksekliği ve Faz İptali İlişkisi
Yer yansımalı bir senaryoda:
- Anten çok alçaksa
→ Faz iptali olasılığı artar
Bu yüzden:
- Anteni yarım dalga, tam dalga veya tekil optimum yüksekliklere almak
- Rastgele yüksekliklerden kaçınmak faz iptalini ciddi ölçüde azaltır.
Afet ve Acil Durum Haberleşmesinde Neden Kritik?
Afet sahasında:
- Enkaz
- Metal yüzeyler
- Düzensiz yapılar
- Araçlar
tam bir multi-path cehennemi oluşturur.
Sonuç:
- “Sinyal var ama anlaşılmıyor”
- “Bir noktada çekiyor, 5 metre ileride yok”
Bu yüzden afet haberleşmesinde:
- Anten yerinin sık değiştirilmesi
- Mümkünse yönlü anten
- Röle yerine basit, kısa mesafe, LOS bağlantılar hayat kurtarır.
Sonuç: Sinyal Gücü Her Şey Değildir
Multi-path ve faz iptali bize şunu öğretir:
S-metre yükselir ama bilgi kaybolabilir.
Gerçek dünyada radyo:
- Temiz
- Düz
- Tek yollu değildir.
Bu yüzden iyi bir telsizci:
- Anteni oynatır
- Yer değiştirir
- Yüksekliğin güce değil faza da hizmet ettiğini bilir
Çünkü bazen çözüm, daha fazla watt değil,
yarım adım yana gitmektir.
TA4JEO - multi-path yayılımı üzerine
.png)
.png)
.png)
.png)
0 Yorumlar