LEO Uydularında Doppler Kaymasıyla Yaşamak

Hareket eden gökyüzüyle senkron kalmanın sanatı

Amatör telsizcilikte yer istasyonu sabittir; ama konuştuğun “karşı istasyon” saniyede kilometrelerce yol alan bir LEO-Low Earth Orbit (Alçak Yörünge Uydusu) uydusuysa, fizik kuralları senden bir bedel ister: Doppler kayması.

HF’te fark edilmeden geçen bu etki, VHF ve özellikle UHF uydu çalışmalarında artık bir “detay” değil, oyunun kendisidir.

Doppler Kayması Nedir – Ama Neden Uydularda Bu Kadar Sert?

Doppler kayması, kaynak ile alıcı arasındaki göreceli hız nedeniyle algılanan frekansın değişmesidir.

Uydu yaklaşırken → frekans yükselir
Uydu uzaklaşırken → frekans düşer

LEO uyduları yaklaşık 7–8 km/s hızla hareket eder. Bu da:

Bant	Yaklaşık Doppler
145 MHz (VHF)	±3 kHz
435 MHz (UHF)	±10 kHz
1.2 GHz	±30 kHz

UHF’de bir FM kanal genişliği kadar kaymadan söz ediyoruz. Yani “frekansa ayarladım, bıraktım” yaklaşımı burada işlemez.

Bir Uydu Geçişi Boyunca Doppler’in Davranışı

LEO uydu geçişini üç fazda düşünebilirsin:

1. AOS (Acquisition of Signal)

Uydu ufukta belirir
Frekans en yüksek noktadadır
İlk duyulan sinyal genellikle “ince ve tiz” gelir

2. TCA (Time of Closest Approach)

Uydu tepe noktasına yaklaşır
Doppler sıfıra yaklaşır
En temiz ve stabil sinyal buradadır

3. LOS (Loss of Signal)

Uydu uzaklaşır
Frekans hızla düşer
Sinyal kalınlaşır ve kaybolur

Bu nedenle uydu QSO’ları statik değil, dinamik bir frekans takibidir.

FM Uydu İşletmeciliği: Sürekli Ayarla, Konuşurken Bile

FM LEO uydularında (AO-91, SO-50 vb.) en sık yapılan hata:

“Tek bir downlink frekansı seçip orada beklemek”

Gerçekte yapılan şey şudur:

Downlink frekansı 5–10 kHz adımlarla manuel olarak kaydırılır
Geçiş boyunca 3–5 farklı frekans noktası kullanılır
Konuşurken bile VFO’ya dokunmak normaldir

Deneyimli uyducular, kulağıyla Doppler’i “duyar” ve refleksle düzeltir.

SSB ve Dijital Modlar: Doppler Affetmez

Lineer transponder kullanan uydularda (FO-29, RS-44):

Doppler, yalnızca merkez frekansı değil
Bandın tamamını kaydırır

Bu da şu anlama gelir:

SSB’de karşı istasyon sürekli “yürür”
FT4 / FT8 gibi dar bantlı dijital modlarda senkron bozulur
Yanlış ayar, tüm QSO’yu çöpe atar

Burada tam çift VFO kontrolü ve tercihen CAT destekli yazılım şarttır.

Otomatik Doppler Düzeltme: Kolaylık mı, Körlük mü?

Gpredict, SatPC32, SDR tabanlı çözümler Doppler’i otomatik düzeltir. Bu büyük bir nimettir, ama bir bedeli vardır:

Fiziksel süreci hissetmezsin
Manuel işletme refleksin körelir
Yazılım hata yaparsa nedenini anlayamazsın

Bu yüzden iyi bir uydu operatörü:

Önce manuel Doppler ile yaşamayı öğrenir
Sonra otomasyonu kullanır

Tıpkı manuel vitesle öğrenip otomatik kullanmak gibi.

Doppler’le Yaşamak Bir Beceridir

LEO uydularında Doppler:

Bir sorun değil
Bir arıza değil
Kaçınılması gereken bir şey hiç değil

O, sana şunu hatırlatır:

“Bu sinyal gerçekten uzaydan geliyor ve hareket ediyor.”

Her VFO çevirişin, gökyüzündeki bir cisimle zamansal senkronizasyon kurmaktır.
Uydu çalışmaları, belki de amatör telsizciliğin en “canlı” dallarından biridir.

Çünkü burada gökyüzü sabit değildir.
Ve sen, onunla yaşamak zorundasındır.

TA4JEO - Doppler üzerine..