Radyoelektronik Distorsiyon

Amatör Telsizcilikte Distorsiyonun Yeri ve Önemi

Radyo haberleşmesinde amaç, gönderilen bilginin alıcıya mümkün olan en doğru ve temiz haliyle ulaşmasıdır. Ancak pratikte sinyaller; cihazlar, ortam koşulları ve kullanıcı hataları nedeniyle bozulur. Bu bozulmaların genel adı radyoelektronik distorsiyondur. Özellikle amatör telsizcilikte distorsiyon, sadece ses kalitesini değil, bant disiplini ve yasal sınırları da doğrudan etkiler.

Radyoelektronik Distorsiyon Nedir?

Distorsiyon (bozulma), bir sinyalin orijinal dalga biçiminin değişmesi durumudur. İdeal bir sistemde giriş sinyali neyse, çıkış sinyali de onun ölçeklenmiş bir kopyası olmalıdır. Ancak gerçek elektronik devrelerde bu her zaman mümkün değildir.

Radyoelektronik distorsiyon şu durumlarda ortaya çıkar:

Sinyalin genliğinin (amplitüd) bozulması
Frekans bileşenlerinin değişmesi
Yeni, istenmeyen frekansların oluşması

Sonuç olarak alıcı tarafta:

Ses anlaşılmazlaşır
Parazit artar
Komşu frekanslar etkilenir

Distorsiyon Türleri

1️⃣ Lineer Olmayan (Non-Linear) Distorsiyon

Amatör telsizcilikte en yaygın ve en tehlikeli distorsiyon türüdür.

Sebep:

Aşırı mikrofon kazancı
Lineer olmayan RF amplifikatörler
Telsizin doyuma (saturation) girmesi

Sonuç:

Harmonikler oluşur
Sinyal bant genişliği artar
Komşu kanallar rahatsız edilir

Özellikle HF bantlarında bu tür distorsiyon, “splatter” olarak duyulur.

2️⃣ Harmonik Distorsiyon

Bir sinyalin temel frekansının katlarında (2f, 3f, 4f…) istenmeyen sinyaller oluşmasıdır.

Örnek:
7 MHz’de çalışan bir istasyonun,

14 MHz veya 21 MHz bantlarında zayıf da olsa duyulması.

Bu durum:

Yetersiz filtreleme
Kalitesiz veya modifiye edilmiş lineerler nedeniyle ortaya çıkar.

3️⃣ Intermodülasyon Distorsiyonu (IMD)

Birden fazla güçlü sinyalin, lineer olmayan bir devrede birbirleriyle karışarak yeni frekanslar üretmesidir.

Amatör telsizcilikte sık görüldüğü yerler:

Çok vericili (contest, field day) istasyonlar
Repeater girişleri
SDR alıcı ön uçları

IMD, özellikle kalabalık bantlarda zayıf istasyonların tamamen kaybolmasına neden olur.

4️⃣ Faz ve Frekans Distorsiyonu

Daha çok:

FM
Dijital modlar (PSK, FT8, APRS) üzerinde etkilidir.

Sebep:

Kararsız osilatörler
Ucuz veya kalitesiz referans saatleri

Sonuç olarak dijital modlarda:

Paket kaybı
Decode hataları oluşur.

Amatör Telsizcilikte Distorsiyon Neden Önemlidir?

Distorsiyon sadece “kötü ses” demek değildir.

🔴 Bant Disiplini Açısından

Amatör bantlar ortak kullanımdır
Distorsiyon, başkalarının haberleşmesini engeller

🔴 Yasal Sorumluluk Açısından

Yönetmelikler “temiz sinyal” şartı koyar
Aşırı harmonik ve splatter, ihlal sayılabilir

🔴 Acil Durum Haberleşmesi Açısından

(Özellikle senin sıkça çalıştığın afet senaryolarında)

Bozuk sinyal = yanlış anlaşılmış mesaj
Zaman kaybı = hayati risk

Distorsiyonun Başlıca Nedenleri

Aşırı RF güç kullanımı
Yanlış ayarlanmış mikrofon kazancı
Kalitesiz veya uyumsuz lineer amplifikatör
Yetersiz LPF / BPF filtreleme
Kötü topraklama ve RF geri besleme
Uygunsuz anten ve empedans uyumsuzluğu (yüksek SWR)

Distorsiyon Nasıl Azaltılır?

✔ Mikrofon gain ayarını dikkatli yap
✔ Lineeri doyuma sokmadan çalıştır
✔ Düşük SWR ile çalış
✔ Kaliteli low-pass filtre kullan
✔ Mümkünse SDR ile kendi sinyalini dinle
✔ QRP felsefesini benimse: Az güç, temiz sinyal

“Temiz sinyal, güçlü sinyalden daha değerlidir.”

Sonuç

Radyoelektronik distorsiyon, amatör telsizcilikte göz ardı edilmemesi gereken kritik bir konudur. Özellikle HF bantlarında, afet haberleşmesinde ve kalabalık band koşullarında temiz ve disiplinli sinyal üretmek, iyi bir amatör telsizcinin en önemli sorumluluklarından biridir.

TA4JEO - Radyoelektronik Distorsiyon üzerine..