Anten Kazancı Bir Yalan mı? dBi

“Bu anten 9 dB kazançlı!”

Peki… neyin kazancı, kime göre, neye kıyasla?

Amatör telsiz dünyasında en çok suistimal edilen kavramlardan biri hiç kuşkusuz anten kazancıdır. Kataloglar, ilanlar ve e-ticaret sayfaları; havada uçuşan dB, dBi, dBd ifadeleriyle doludur. Ancak çoğu zaman bu rakamlar, fiziksel bir gerçeği değil, pazarlama zekâsını temsil eder.

Bu yazıda şu sorulara net cevap vereceğiz:

Anten gerçekten “kazanç” sağlar mı?
dBi ile dBd arasındaki fark neden gizlenir?
“9 dB kazançlı anten” ne kadar gerçektir?
Fizik kuralları bu iddialara ne diyor?

Anten Kazancı Nedir, Ne Değildir?

Önce acı gerçekle başlayalım:

Anten kazancı, enerjiyi artırmaz.
Anten bir amplifikatör değildir.

Anten kazancı şunu ifade eder:
Verilen gücün uzayda belirli yönlere ne kadar yoğunlaştırıldığı.

Yani kazanç:

Toplam enerji artışı değil
Yönlülük ve desen (radiation pattern) değişimidir

Bir anten bir yöne daha iyi yayarken, başka yönlerden mutlaka çalar.

Fizik bunu zorunlu kılar.

dB: Masum Bir Logaritma

dB (desibel) tek başına hiçbir şey ifade etmez.

dB her zaman bir referansa göre farktır.

Tıpkı:

“3 metre daha uzun” → kime göre?
“10 kg daha ağır” → neye göre?

İşte işin püf noktası burada başlıyor.

dBi Nedir?

dBi, kazancın izotropik antene göre ölçüldüğünü söyler.

İzotropik Anten Nedir?

Gerçekte var olmayan
Tüm yönlere eşit yayılan
Matematiksel bir hayal ürünü

Yani:

dBi = “Teoride var olan, pratikte olmayan” bir antene göre kazanç

Bu, pazarlama için mükemmel bir referanstır.
Çünkü gerçek dünyada kimse izotropik anten kullanmaz.

dBd Nedir?

dBd, kazancın yarım dalga dipole göre ölçüldüğünü ifade eder.

Yani:

Gerçek
Ölçülebilir
Sahada karşılığı olan bir referans

Dipol:

Amatör telsizcinin temel antenidir
Performansı iyi bilinir
Karşılaştırma için adildir

İşte Büyük Sır 🎭

dBi = dBd + 2.15 dB

Bu fark sabittir.

Tür	Referans
dBi	İzotropik anten
dBd	Yarım dalga dipol
Fark	2.15 dB

Yani:

6 dBd = 8.15 dBi
9 dBi = 6.85 dBd
12 dBi = 9.85 dBd

Ama katalogda hangisi daha “güçlü” duruyor?
Elbette dBi.

“9 dB Kazançlı” Dikey Anten Masalı

Şimdi dürüst olalım.

Bir VHF/UHF omnidirectional (her yöne yayın yapan) dikey antenin:

9 dBd kazanç sağlaması fiziksel olarak imkânsıza yakındır
Bu, çok sayıda kollinear eleman
Çok dar bir dikey hüzme
Ve ciddi mekanik boyutlar gerektirir

Gerçekte çoğu “9 dB” anten:

6–7 dBd civarındadır
Ama 9 dBi yazmak daha caziptir

Ve dBd ifadesi bilinçli olarak yazılmaz.

Kazanç Nereden Geliyor?

Anten kazancı genellikle şuralardan “gelir”:

1- Hüzme daralması
– Dikeyde sıkıştır, yatayda uzat
2- Yerden yansıma ile güçlenme
– Kurulum yüksekliği kritik
3- Toprak ve radyal etkisi
– Özellikle HF antenlerde
4- Pazarlama cümleleri
– En güçlü bileşen (!)