Bu yazıda önce SSB’nin temellerine kısaca değinecek, ardından USB (Upper Side Band) ve LSB (Lower Side Band) farklarını fiziksel, matematiksel ve pratik yönleriyle inceleyeceğiz.
1. SSB Modülasyonunun Temeli: Yan Bant Kavramı
AM modülasyonunda bir taşıyıcı frekans (carrier) etrafında iki adet yan bant oluşur:
- USB (Upper Side Band) → Taşıyıcı + ses frekansı
- LSB (Lower Side Band) → Taşıyıcı – ses frekansı
Örneğin:
Taşıyıcı frekans: 7.100 kHz
Ses frekansları: 0 – 3 kHz
- USB için: 7.100 + (0–3 kHz) → 7.100–7.103 kHz
- LSB için: 7.100 – (0–3 kHz) → 7.100–7.097 kHz
AM’de hem USB hem LSB hem de taşıyıcı yayınlanır.
SSB’de ise taşıyıcı ve gereksiz olan yan bant kesilir, yalnızca bir adet yan bant kalır.
Bu sayede:
- Bant genişliği yarıya iner,
- Güç tek bir yan banda yöneldiği için verim artar,
- Daha az gürültü ve daha net iletişim sağlanır.
2. USB (Upper Side Band) Nedir?
USB, taşıyıcı frekansın üst tarafındaki yan banttır.
Örneğin 14 MHz bandında 14.200 kHz’de USB ile konuşan bir istasyon şu frekanslarda gerçek bilgi taşır:
- 14.200 + 0–3 kHz → 14.200–14.203 kHz
USB’in Özellikleri:
- Ses frekansları pozitif yönde taşınır.
- Dijital modlarda (FT8, PSK31 vb.) sıklıkla USB kullanılır.
- HF bandında 10 MHz ve üzerindeki bantlarda USB tercih edilir.
3. LSB (Lower Side Band) Nedir?
LSB, taşıyıcı frekansın alt tarafındaki yan banttır.
Örneğin 7 MHz bandında 7.100 kHz’de LSB ile konuşan bir istasyonun bilgi taşıyan frekansı:
- 7.100 – 0–3 kHz → 7.100–7.097 kHz
LSB’nin Özellikleri:
- Ses frekansları negatif yönde taşınır.
- HF bandında 10 MHz altındaki bantlarda kullanılır.
- Tarihsel olarak radyo mimarisinden gelen bir alışkanlıktır.
4. USB ve LSB Arasındaki En Temel Farklar
| Özellik | USB | LSB |
|---|---|---|
| Yan bant yönü | Taşıyıcının üstü | Taşıyıcının altı |
| Kullanıldığı HF bantları | 10 MHz üstü (20m, 17m, 15m, 12m, 10m) | 10 MHz altı (160m, 80m, 40m) |
| Dijital mod kullanımı | FT8, PSK31, RTTY = USB | Genellikle kullanılmaz |
| Ses frekanslarının taşıma yönü | Pozitif | Negatif |
| Tarihsel neden | SSB tüplü vericiler üst bantta daha iyi çalışıyordu | 10 MHz altı bantlarda alt bant yaygınlaştı |
5. Neden USB ve LSB Ayrımı Var?
1) Tarihsel Radyo Mimarisi
Eski tüplü alıcı-vericilerde:
- 10 MHz üstünde USB üretmek daha kolaydı,
- 10 MHz altında LSB üretmek daha stabil ve ucuzdu.
Bu nedenle amatör telsiz dünyasında uluslararası bir standart oluştu:
- 10 MHz altı → LSB
- 10 MHz üstü → USB
Bu kural, halen tüm amatör telsizciler tarafından uygulanır.
2) Bant Düzeni ve Organizasyon
Dünya çapında milyonlarca amatör telsizci çalıştığı için, herkes aynı modülasyon türünü kullanmak zorunda:
- 40 metre bandında biri USB, diğeri LSB kullanırsa konuşamaz.
- Karşılıklı anlaşılabilirlik için ortak bir standart gereklidir.
6. USB/LSB’nin Ses Tonuna Etkisi
SSB’de sesin frekans bileşenleri yan banda “ayna etkisiyle” taşınır.
USB’de:
- Sesin tiz frekansları spektrumun sağ tarafına yerleşir.
LSB’de:
- Sesin tiz frekansları sol tarafa “ters çevrilmiş” gibi yerleşir.
Bu nedenle yanlış yan bant seçildiğinde telsizden şu ses çıkar:
- Robotik, anlaşılmaz, ters çevrilmiş bir ses
- Konuşma hızı değişmiş gibi olur
Bu amatör telsizciler arasında “Donald Duck sound” olarak bilinir.
7. Pratikte USB–LSB Ayrımı
Amatör Telsiz HF Bant Standartları
| Bant | Çalışma Modu |
|---|---|
| 160m | LSB |
| 80m | LSB |
| 40m | LSB |
| 30m | (CW–Dijital) USB yok |
| 20m | USB |
| 17m | USB |
| 15m | USB |
| 12m | USB |
| 10m | USB |
VHF-UHF için durum
- VHF ve UHF bantlarında SSB kullanıldığında her zaman USB kullanılır.
8. Özet: USB ve LSB Neden Önemlidir?
SSB modülasyonu:
- Gücü tek bir yan banda yoğunlaştırır,
- Bant genişliğini yarıya indirir,
- HF iletişiminde dünya standartlarını belirler.
USB–LSB ayrımı ise:
- Doğru iletişim,
- Karşı tarafı anlayabilme,
- Bant düzenine uygun çalışma
için vazgeçilmez bir konudur.
.png)
.png)
.png)
.png)
0 Yorumlar